KOSGEB PROJEMİZ

YÜKSEK PROTEİN ORANINA SAHİP ARI KEKİ GELİŞTİRİLMESİ

(KOSGEB AR-GE İNAVASYON PROJESİ)

Arıcılık sektöründe doğada nektar ve polenin kısıtlı olduğu dönemlerde, kolonide polen ve bal stoklarının yetersiz olduğu durumlardabal arısı kolonilerinin beslenmesi amacıyla arı keki kullanılmaktadır. Ülkemizde ticari olarak üretimi yapılan ve TSE kapsamında yer alan arı keklerinde protein miktarı, arıcılığı gelişmiş ülkelerde üretilen proteinli arı keklerindeki protein miktarından oldukça düşüktür. Ayrıca, ülkemizde üretilen arı keklerinde protein kaynağı olarak ithal ve GDO’lu soya unu kullanılmaktadır. Bu proje ile insan beslenmesinde kullanılmayan, kalıntısız, GDO içermeyen, ucuz, bol ve  yerli üretim olan, ekmek mayası yan ürünü, aktif olmayan maya ektraktı ile polen, bal ve şeker kullanılarak protein içeriği yüksek arı keki geliştirilmesi amaçlanmıştır.

Namık Kemal Üniversitesi bünyesinde kurulmuş Teknopark’ta yer alan APİPARK  Arıcılık Üretim Danışmanlık  Eğitim Islah Ar-Ge İthalat ve İhracat San. Tic.A.Ş. tarafından Tekirdağ ili’nde yürütülmüş olan proje kapsamında, 200 koloni arasından rastgele, ırk özelliği, ana arı yaşı, kuluçka alanları, arılı çerçeve sayısı, yiğecek miktarı aynı olan40 koloni 2014 Aralık, 2015 Ocak ve Şubat aylarında, %5,%10,%15 protein içerikli arı keki ile beslenmiş ve kontrol grubu hiç beslenmemiştir.

Kışlama kabiliyeti hesaplaması:

Kıştan Çıkan Arılı Çerçeve ve Sayısı / Kışa Giren Arılı Çerçeve Sayısı * 100

Buna göre, % 5 protein içerikliarıkekiverilenkoloniler (A) ortalama %128,8, %10 protein içerikliarıkekiverilenkoloniler (B) ortalama %80, %15 protein içerikliarıkekiverilenkoloniler (C) ortalama %84, Hiçbeslemeyapılmayankontrolkolonileri (D) ortalama %62  kışlamakabiliyetigöstermiştir 

(Şekil-1).

Şekil 1. Farklı protein içerikli arı kekleriyle beslenen kolonilerin kışlama kabiliyetleri.

    Ayrıca, deneme esnasında kekler tartılarak kolonilerin günlük ortalama arı keki tüketim miktarları karşılaştırlmıştır. Gruplar arası günlük tüketilen kek miktarlaının ortalamarı arasında fark önemli çıkmıştır. Şekil 2.’de görüldüğü gibi %5 protein içeren kek bal arıları tarafından günlük ortalama 11,50 gram tüketilmiştir. Kış mevsiminde bal arıları %5 protein içerikli arı keki tercih etmiştir. 

 

Şekil 2. Farklı protein içerikli arı kekleriyle beslenen kolonilerde ortalama günlük kek tüketim miktarları.

 

Yapılan çalışmalar ve gözlemler doğrultusunda, bal arısı kolonilerinin beslenlenmesi amacıyla, protein kaynağı aktif olmayan ekmek mayasından oluşan ve farklı oranlarda protein içeren arı kekleriyle beslenen koloniler tüketim tercihi ve kışlama kabiliyetine olan etkileri de dikkate alındığında %5 protein içeren arı kekinin kış mevsiminde bal arıları için en uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Yine, APİPARK  Arıcılık Üretim Danışmanlık  Eğitim Islah Ar-Ge İthalat ve İhracat San. Tic. A.Ş. tarafından Tekirdağ ili’nde yürütülmüş olan proje kapsamında, 200 koloni arasından rastgele, ırk özelliği, ana arı yaşı, kuluçka alanları, arılı çerçeve sayısı, yiğecek miktarı aynı olan 50 koloni, 2015 Nisan ve Mayıs aylarında, %5, %15, %20, %25 protein içerikli arı keki ile beslenmiş  ve kontrol grubu hiç beslenmemiştir.

Her 21 gündekolonilerdekikapalıkuluçkaalanlarıölçülmüşvebuölçümlerinortalamalarıalınmıştır. Her birkoloniiçinyapılan 3 ölçümünortalamasıkolonininperformansıolarakkaydagirmiştir.Varyansanalizinegöreisekolonilerde, gruplararasındakikuluçkaalanları (P<0.05) önemliçıkmıştır.İlkbahardaarıkolonileriyüksek protein içerenkeklerilebeslemeyapıldığındakuluçkagelişimininyüksekolduğugözlenmiştir.

  Şekil 3. Farklı protein içerikli arı kekleriyle beslenen kolonilerin kuluçka gelişim ortalamalarının karşılaştırılması.

Tukey HSD testi yapıldığında ise farklı protein içerikleri ile beslenen kolonilerde %5 protein içeriğindeki kek verilen kolonilerin kapalı kuluçka alan ortamalarının %15, %20, %25 protein içerikli keklere ve kontrol grubuna göre daha fazla olduğu gözlenmiştir. İstatistiki olarak B, C, D ve E grupları arasında bir fark gözlenmez iken A grubunda büyük bir başarı gözlenmiştir.

Daha yüksek protein içeren keklerde kuluçka gelişiminin görülmemesinin sebebi ise; protein kaynağı olarak kullanılan ham maddenin kekte kullanım miktarı arttırıldıkça arıların keki tüketmesinin zorlaştığıdır. Protein kaynağını hızlı bir şekilde tüketebilen % 5 oranında ve uygun kıvamlı kek ile beslenen kolonilerin ilkbaharda gelişim oranları protein kaynağını tüketebilme hızına bağlı olarak daha yüksek olduğu gözlenmiştir.

Yine, APİPARK  Arıcılık Üretim Danışmanlık  Eğitim Islah Ar-Ge İthalat ve İhracat San. Tic. A.Ş. tarafından Tekirdağ ili’nde yürütülmüş olan proje kapsamında, 200 koloni arasından rastgele, ırk özelliği, ana arı yaşı, kuluçka alanları, arılı çerçeve sayısı, yiğecek miktarı aynı olan 20 koloni, 2015 Eylül ve Ekim aylarında, kışın ve ilk baharda en başarılı olan %5 protein içerikli arı keki ile beslenmiş ve kontrol grubu hiç beslenmemiştir. Kolonilerinkuluçkaalanlarının ilk ölçümüeşitlendiğigünyapılmışdiğerikiölçümise 21 günaralıklarileyapılmıştır.

Şekil 4. % 5 protein içerikli arı kekiyle beslenecek ve beslenmeyecek (kontrol) kolonilerin deneme başlamadan önce kuluçka alanlarının ortalama değerleri.

Yukarıdaverilen 02.09.2015 tarihindeyapılan ölçümlerin varyan sanaliz tablosunda ve grafikte görüldüğü gibi gruplararasında istatistiki fark bulunmuştur (p˂0,05). Bu sonuç, kolonilerin kuluçka alanlarının deneme başlarken iki grupta eşitlendiğini göstermektedir.

Şekil 5. 1. Ölçüm sonunda % 5 protein içerikli arı kekiyle beslenmiş ve beslenmemiş (kontrol) kolonilerin kuluçka alanlarının ortalama değerleri.

Gruplardanbirine %5 proteinli arıkeki verildikten 21 gün sonar yapılan kuluçka alan ölçümlerinin  ortalamaları varyansan alizine gore farklı çıkmıştır (p˂0,05). Mevsime bağlı olarak hava sıcaklıklarının düşmesi nedeniyle, kolonilerin her iki grupta kuluçka alanlarının önceki ölçüme gore azaldığı gözlenmiştir. Fakat % 5 protein içerikli arıkekini tüketen koloniler hiç beslenmeyen gruba gore istatistiki olarak daha yüksek oranda kuluçka alanı oluşturmuştur.

Şekil 6. 3. Ölçüm sonunda % 5 protein içerikli arı kekiyle beslenmiş ve beslenmemiş (kontrol) kolonilerin kuluçka alanlarının ortalama değerleri.

3. ölçümlerde gruplar arası varyansan alizi yapıldığında, kuluçka alanları ortalaması arasındaki fark önemli çıkmıştır(p˂0,05). Ayrıca %5 protein içeren keki ile beslenen grup ortalaması, beslenmeyen gruba göre 2 katından daha fazla gözlenmiştir.

Bu çalışmaya gore balarısı kolonileri özellikle sonbahar mevsiminde %5 protein oranına sahip olan keki ile beslendiğinde, beslenmeyen kolonilere gore kuluçka miktarlarlarını çok daha fazla korudukları ortaya çıkarılmıştır. Daha fazla kuluçka alanına sahip balarıları kışlamaya yüksek genç işçi arı popülasyonu ile gireceğinden, beslenme yetersizliğinden kaynaklanan kışk ayıpları daha az olacaktır. Ayrıca kıştan daha güçlü arı populasyonu ile çıkacak olan bu kolonileri lkbaharda daha hızlı gelişerek daha fazla arı ve arı ürünü elde edilmesini sağlayacaktır.